Dünyanın En İyi Korunmuş Roma Tiyatrosu
Aspendos, bir antik kentten çok daha fazlasıdır. Buradaki tiyatro, yalnızca Türkiye'nin değil, tüm Akdeniz dünyasının Roma döneminden günümüze ulaşabilmiş en sağlam ve en işlevsel tiyatrosu olma unvanını taşır. İki bin yıl önce inşa edilmiş bu yapıda bugün hâlâ opera ve bale gösterileri düzenlenmektedir. Sahnenin ortasında fısıltıyla söylenen bir söz en üst sıralara kadar net biçimde ulaşır; bu akustik bugün dünyanın hiçbir konser salonunda rastlayamayacağınız cinsten bir mucizedir.
Tarihin Dönüm Noktaları
Aspendos'un tarihi MÖ 10. yüzyıla, Akalar dönemine kadar uzanır. Kent, Antik Eurymedon olarak bilinen Köprüçay Nehri'nin kıyısındaki stratejik konumu sayesinde hem ticaret hem de siyasi açıdan her zaman değerli bir hedef olmuştur.
MÖ 468'de bu nehrin ağzında Atinalı komutan Kimon liderliğindeki Yunan donanması, çok daha büyük bir Pers kuvvetini bozguna uğratmıştır. Eurymedon Muharebesi olarak tarihe geçen bu deniz savaşı, Ege'deki Pers üstünlüğünü fiilen sona erdirmiştir.
MÖ 333'te Büyük İskender Aspendos'a geldiğinde kent teslim olmayı kabul etmiş, ancak sonradan verdiği sözden caymıştır. İskender geri dönmüş; önceki koşulları ağırlaştırarak yıllık 100 altın talent vergi, 4.000 at ve şehirde bir Makedon garnizonu talep etmiştir. Aspendoslular bu sefer sözlerini tutmak zorunda kalmıştır.
Roma hâkimiyetiyle birlikte, özellikle MS 2. ve 3. yüzyıllarda, Aspendos Akdeniz'in en zengin ve en gelişmiş ticaret merkezlerinden birine dönüşmüştür. Kendi adına sikke basan, kendi tanrılarına tapınan, kendi mimarını yetiştiren bir şehirdir.
Selçuklu döneminde tiyatronun bir bölümü saraya dönüştürülmüş; bu kullanım yapının yüzyıllar boyunca bakımlı kalmasına katkı sağlamış ve bugünkü olağanüstü korunmuşluğunun önemli nedenlerinden biri olmuştur.
Tiyatro — İki Kardeşin Efsanesi
Aspendos Tiyatrosu, MS 138–164 yılları arasında İmparator Marcus Aurelius döneminde, Theodoros'un oğlu mimar Zenon tarafından inşa edilmiştir. Sahne binasının girişindeki yazıtta yapıyı şehrin tanrılarına ve imparatora adayan Curtius Crispinus ve Curtius Auspicatus isimli iki kardeşin adları geçer.
Kentin bu tiyatroyla ilgili bir de efsanesi var: Aspendos Kralı, kızını evlendirmek için kent için en faydalı eseri yapacak kişiyi seçeceğini ilan eder. Biri su kemeri, diğeri tiyatro inşa eden iki mimar kardeş yarışır. Kral, suyu uzak dağlardan kente taşıyan su kemerini daha faydalı bulsa da tiyatronun akustiği onu büyüler. Sahnede yere düşen bir madeni paranın sesi en üst sıralara kadar ulaşınca ikisini de kazanan ilan eder ve kızını ikiye bölemeyeceği için hangi kardeşin daha çok hak ettiğine karar veremez. Efsanede karar verilmez; ama tiyatro ayaktadır.
15.000 kişi kapasiteli yapının sahne binası iki katlı olup alt kat İon, üst kat Korint düzeninde sütunlarla bezelidir. Sahne binasının üç katı bugün hâlâ sağlam durmaktadır. Her yaz burada düzenlenen Uluslararası Aspendos Opera ve Bale Festivali, dünyanın antik mekânlarda gerçekleştirilen en prestijli etkinlikleri arasında yer almaktadır.
Tiyatronun Ötesi — Diğer Yapılar
Aspendos'u yalnızca tiyatrosuna indirgemek kente haksızlık olur. Şehir; aşağı kent ve yukarı kent olmak üzere iki bölüme ayrılır. Tiyatro ve stadyum aşağı kentte yer alırken asıl anıtsal yapıların büyük bölümü yukarı kenttedir.
Su kemerleri, antik mühendisliğin en çarpıcı örneklerinden biridir. Yaklaşık 1 kilometre uzunluğundaki bu yapı, 25 kilometre uzaktaki dağlardan kente su taşımak için basınçlı sifon sistemi kullanmıştır. Antik dünyadan günümüze kalan en işlevsel su yapılarından biri olarak kabul edilmektedir.
Yukarı kentte; 100 metre uzunluğundaki Bazilika, Agora, 35 metre uzunluğunda ve 15 metre yüksekliğinde Anıtsal Çeşme, Odeon ve Helenistik Tapınak görülmeye değer diğer kalıntılardır.
Pratik Bilgiler
- Nerede: Serik ilçesi, Belkıs Köyü yakınları. Antalya şehir merkezine 47 km, Belek'e 18 km, Side'ye 36 km.
- Ulaşım: Antalya otogarından Serik'e otobüs, oradan Aspendos'a minibüs. Özel araçla Antalya–Alanya karayolunun 44. km'sinden kuzeye dönerek 2 km.
- Giriş Ücreti: Ücretlidir; MüzeKart geçerlidir.
- Ziyaret Saatleri: Nisan–Ekim 08:00–19:00, Kasım–Mart 08:00–17:00.
- Ne Kadar Süre: Tiyatro ve su kemerleri için en az 2 saat; yukarı kenti de görmek isteyenler için 3 saat.
- En İyi Zaman: Sabahın erken saatleri hem serin hem de ışık açısından en iyisidir. Yaz aylarında öğlen sıcağından kaçının.
- Kombine Öneri: Side ve Manavgat Şelalesi ile aynı gün kolayca birleştirilebilir.
